آزمایش آمیلاز یکی از آزمایشهای مهم خونی است که برای بررسی عملکرد لوزالمعده (پانکراس) و غدد بزاقی انجام میشود. در آزمایش آمیلاز باید بدانیم که آمیلاز نوعی آنزیم است که در تجزیهی کربوهیدراتها، بهویژه نشاسته، به قندهای سادهتر نقش دارد. این آنزیم در بزاق و لوزالمعده تولید میشود و مقدار آن در خون و ادرار میتواند نشانهای از سلامت یا آسیب به این اندامها باشد. شناخت دقیق آزمایش آمیلاز به تشخیص زودهنگام بیماریهای گوارشی کمک میکند.
آزمایش آمیلاز چیست؟
آزمایش آمیلاز نوعی آزمایش خونی یا ادراری است که میزان آنزیم آمیلاز را در بدن اندازهگیری میکند. این آزمایش برای بررسی سلامت پانکراس و غدد بزاقی انجام میشود. آمیلاز در هضم غذا نقشی کلیدی دارد و اگر میزان آن در بدن زیاد یا کم شود، ممکن است نشانهای از اختلال در عملکرد این اندامها باشد.
آزمایش آمیلاز میتواند به تشخیص بیماریهایی مانند التهاب پانکراس، انسداد مجاری صفراوی یا عفونت غدد بزاقی کمک کند. سطح نرمال آمیلاز در خون بین ۳۰ تا ۱۱۰ واحد در لیتر است و در ادرار حدود ۲ تا ۸ برابر این مقدار دیده میشود.
برای دریافت نوبت و مشاوره از آزمایشگاه جهان کودک بر روی دکمههای زیر کلیک کنید. این مرکز با دستگاه های مدرن و تکنولوژی پیشرفته آماده انجام کلیه تست های بالینی و آسیب شناسی می باشد و آزمایشات توسط تکنسین های با تجربه و با دستگاههای تمام اتوماتیک انجام میشود که در آن خطای انسانی به حداقل میرسد.
آزمایش آمیلاز چه کاربردی دارد؟
آزمایش آمیلاز برای بررسی وضعیت گوارشی و عملکرد لوزالمعده کاربرد دارد. این آزمایش به پزشک کمک میکند تا متوجه شود آیا لوزالمعده دچار التهاب یا آسیب شده است یا خیر. علاوه بر این، در تشخیص برخی بیماریهای بزاقی، کبدی و کلیوی نیز استفاده میشود. کاربردهای آزمایش آمیلاز شامل موارد زیر است:
- تشخیص پانکراتیت حاد یا مزمن افزایش ناگهانی آمیلاز میتواند نشانه التهاب لوزالمعده باشد.
- شناسایی انسداد مجاری صفراوی یا پانکراسی انسداد این مجاری موجب افزایش سطح آمیلاز در خون میشود.
- تشخیص عفونت یا سنگ در غدد بزاقی در بیماریهایی مانند اوریون، میزان آمیلاز بزاقی بالا میرود.
- بررسی عملکرد کلیهها چون آمیلاز از طریق ادرار دفع میشود، نارسایی کلیه میتواند سطح آن را تغییر دهد.
چرا آزمایش آمیلاز اهمیت دارد؟
آزمایش آمیلاز اهمیت زیادی دارد چون به پزشک کمک میکند تا سلامت لوزالمعده (پانکراس) و غدد بزاقی را بررسی کند. آمیلاز آنزیمی است که وظیفه تجزیهی کربوهیدراتها به قندهای سادهتر را بر عهده دارد و برای فرآیند گوارش حیاتی است. هرگونه تغییر در مقدار این آنزیم در خون یا ادرار میتواند نشانهای از بیماریهای مهمی باشد که در مراحل اولیه ممکن است بدون علامت بمانند.
وقتی پانکراس دچار التهاب یا انسداد شود، مقدار آمیلاز در خون افزایش پیدا میکند. این افزایش ناگهانی اولین نشانهی مشکلات پانکراس است و اگر بهموقع تشخیص داده شود، از پیشرفت بیماری و آسیب دائمی جلوگیری میکند. بنابراین، انجام آزمایش آمیلاز میتواند به تشخیص زودهنگام بیماریهای جدی کمک کند.
از طرفی، کاهش سطح آمیلاز نیز بیاهمیت نیست. پایین بودن این آنزیم ممکن است نشاندهنده آسیب شدید به سلولهای تولیدکننده آمیلاز در پانکراس باشد یا در اثر مشکلات کلیوی و کبدی ایجاد شود. پس بررسی هر دو حالت افزایش یا کاهش آن، برای تشخیص وضعیت سلامت بدن ضروری است.
بیشتر بخوانید: آزمایش لنفوسیت
چرا پزشک آزمایش آمیلاز تجویز میکند؟
پزشک آزمایش آمیلاز را زمانی تجویز میکند که فرد علائم مربوط به مشکلات لوزالمعده یا دستگاه گوارش دارد.
علائمی مانند:
- درد شدید در قسمت بالای شکم یا پشت
- تهوع و استفراغ مکرر
- تب و بیاشتهایی
- نفخ یا تغییر در اجابت مزاج
زمانی که پزشک این علائم را مشاهده کند، برای اطمینان از وضعیت لوزالمعده، آزمایش آمیلاز را تجویز میکند تا بتواند علت دقیق ناراحتی را شناسایی کند.
نحوه انجام آزمایش آمیلاز چگونه است؟
نحوه انجام آزمایش آمیلاز بسیار ساده است. این آزمایش ممکن است با نمونه خون یا نمونه ادرار انجام شود. در آزمایش خون، نمونهای از ورید بازو گرفته میشود و برای بررسی به آزمایشگاه فرستاده میشود. در صورت نیاز، پزشک ممکن است آزمایش آمیلاز ادرار ۲۴ ساعته را هم درخواست کند.
در آزمایش آمیلاز ۲۴ ساعته، بیمار باید تمام ادرار خود را در طول یک شبانهروز در ظرف مخصوص جمعآوری کند تا دقت نتیجه بالا برود. در طول انجام آزمایش، بهتر است بیمار از مصرف الکل یا داروهایی که روی لوزالمعده اثر میگذارند خودداری کند.
تفسیر نتایج آزمایش آمیلاز چگونه انجام میشود؟
تفسیر نتایج آزمایش آمیلاز باید توسط پزشک انجام شود. اگر سطح آمیلاز بالا باشد، ممکن است نشاندهنده التهاب پانکراس یا انسداد مجاری گوارشی باشد. اگر مقدار آن کمتر از حد نرمال باشد، احتمال آسیب شدید لوزالمعده یا نارسایی کلیه وجود دارد.
مقادیر طبیعی و غیرطبیعی آزمایش آمیلاز در جدول زیر آمده است:
| نوع نمونه | محدوده نرمال آمیلاز | افزایش سطح آمیلاز | کاهش سطح آمیلاز |
|---|---|---|---|
| خون | ۳۰ تا ۱۱۰ واحد در لیتر | پانکراتیت، انسداد مجاری، اوریون | آسیب لوزالمعده، نارسایی کبد |
| ادرار | ۳۰۰ تا ۹۰۰ واحد در لیتر | التهاب پانکراس، عفونت بزاقی | بیماری کلیوی |
عوامل موثر بر نتایج آزمایش آمیلاز چیست؟
عوامل موثر بر نتایج آزمایش آمیلاز شامل تغذیه، داروها، فعالیت بدنی و وضعیت سلامتی کلی بدن است. بعضی داروها میتوانند باعث بالا یا پایین رفتن سطح آمیلاز شوند. همچنین مصرف الکل یا استرس زیاد نیز در نتیجه آزمایش تاثیر دارد. برخی عوامل موثر عبارتند از:
- داروها: داروهای مدر، آسپرین، اپیوئیدها و قرصهای ضدبارداری.
- بیماریهای زمینهای: دیابت، نارسایی کلیه یا بیماری کبد.
- عادات غذایی: مصرف زیاد چربی یا الکل قبل از آزمایش.
- استرس و ورزش سنگین: میتواند باعث افزایش موقت آمیلاز شود.
درمان و پیگیری در صورت غیرطبیعی بودن آمیلاز چگونه است؟
درمان و پیگیری در صورت غیرطبیعی بودن آمیلاز به علت اصلی تغییر آن بستگی دارد. اگر افزایش آمیلاز به دلیل التهاب پانکراس باشد، پزشک استراحت گوارشی، مایعات و داروهای کنترل درد تجویز میکند. در مواردی که علت کاهش آمیلاز باشد، باید وضعیت کلیهها و کبد بررسی شود. درمان میتواند شامل موارد زیر باشد:
- قطع مصرف الکل و داروهای مضر
- رعایت رژیم غذایی سبک و کمچرب
- مصرف مایعات کافی برای پاکسازی بدن
- درمان بیماریهای زمینهای مانند دیابت یا سنگ صفرا
آیا آزمایش آمیلاز برای تشخیص پانکراتیت ضروری است؟
آزمایش آمیلاز برای تشخیص پانکراتیت ضروری است زیرا افزایش ناگهانی آن از اولین نشانههای التهاب لوزالمعده بهشمار میرود. پزشک در کنار آزمایش آمیلاز، آزمایش لیپاز را هم تجویز میکند تا تشخیص دقیقتر انجام شود. ترکیب این دو آزمایش به کشف سریع بیماری کمک میکند.
چه بیماریهایی باعث افزایش آمیلاز میشوند؟
بیماریهایی مانند پانکراتیت، سنگ صفرا، انسداد روده، اوریون و زخم معده میتوانند باعث افزایش سطح آمیلاز شوند. همچنین نارسایی کلیه نیز مانع دفع آمیلاز میشود و مقدار آن در خون افزایش مییابد.
آیا قبل از آزمایش آمیلاز باید ناشتا بود؟
قبل از آزمایش آمیلاز باید ناشتا بود، بهتر است بیمار حدود ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشد تا نتایج دقیقتری بهدست آید. غذا میتواند سطح آنزیمها را موقتا تغییر دهد و نتیجه را دچار خطا کند. همچنین از مصرف الکل یا داروهای خاص باید خودداری شود. بهتر است مقاله ناشتا بودن قبل از آزمایشها را مطالعه نمایید.
چه تفاوتی بین آمیلاز خون و ادرار وجود دارد؟
تفاوت بین آمیلاز خون و ادرار در محل اندازهگیری و مدت زمان ماندگاری آن است. آمیلاز خون در مراحل اولیه بیماری افزایش مییابد و سریعتر کاهش پیدا میکند، در حالیکه آمیلاز ادرار مدت بیشتری در سطح بالا باقی میماند. بنابراین پزشک برای اطمینان، هر دو نوع آزمایش را ممکن است درخواست کند.
آزمایش آمیلاز از طریق خون انجام میشود یا ادرار؟
آزمایش آمیلاز هم از طریق خون و هم از طریق ادرار انجام میشود. آزمایش خون برای تشخیص سریعتر استفاده میشود و نتیجه آن در کمتر از یک روز آماده است. اما آزمایش ادرار ۲۴ ساعته برای بررسی دقیقتر و پایش بیماریهای مزمن کاربرد دارد.
آیا تغییر سبک زندگی میتواند سطح آمیلاز را نرمال کند؟
تغییر سبک زندگی میتواند سطح آمیلاز را به حد طبیعی برگرداند. پرهیز از مصرف الکل، نوشیدن آب کافی، تغذیه سالم و پرهیز از غذاهای چرب به حفظ سلامت پانکراس کمک میکند. همچنین کنترل قند خون و استرس نیز در تنظیم آمیلاز موثر است.
چه زمانی باید مجددا آزمایش آمیلاز انجام داد؟
زمان تکرار آزمایش آمیلاز بستگی به نظر پزشک و علت اولیه تغییر آن دارد. پس از درمان بیماری، پزشک برای اطمینان از بهبود، مجددا آزمایش را تجویز میکند. در بیماران مبتلا به پانکراتیت مزمن، بررسی دورهای سطح آمیلاز ضروری است.
بیشتر بخوانید: آزمایش دیدایمر
استرس یا ورزش میتواند سطح آمیلاز را تغییر دهد؟
استرس یا ورزش میتواند سطح آمیلاز را بهطور موقت افزایش دهد. در هنگام استرس، هورمونهای بدن باعث تحریک غدد بزاقی میشوند و سطح آمیلاز بالا میرود. ورزشهای سنگین نیز میتوانند بهطور موقت همین تاثیر را داشته باشند، اما پس از استراحت، سطح آن به حالت عادی برمیگردد.
نتیجهگیری
آزمایش آمیلاز یکی از آزمایشهای مهم برای بررسی سلامت لوزالمعده و غدد بزاقی است. این آزمایش به پزشکان کمک میکند تا مشکلاتی مانند التهاب پانکراس، انسداد مجاری گوارشی یا عفونتهای بزاقی را زود تشخیص دهند. رعایت توصیههای قبل از آزمایش، تغذیه سالم و پیگیری نتایج با پزشک اهمیت زیادی دارد.
سوالات متداول درباره آزمایش آمیلاز
خیر، گاهی افزایش خفیف آمیلاز به دلیل استرس یا مصرف غذاهای سنگین است و بعد از مدتی نرمال میشود.
بله، کاهش آمیلاز میتواند نشانه آسیب جدی به پانکراس یا بیماریهای کبدی باشد.
بهتر است ۸ تا ۱۲ ساعت قبل از آزمایش چیزی نخورید تا نتیجه دقیقتر باشد.
نمونهگیری باید در آزمایشگاه انجام شود، اما در برخی موارد ادرار ۲۴ ساعته در خانه جمعآوری میشود.
