آزمایش لیپاز یکی از مهمترین روشها برای بررسی سلامت پانکراس یا همان لوزالمعده است. این آزمایش با اندازهگیری میزان آنزیم لیپاز در خون، میتواند به پزشک نشان دهد که آیا پانکراس به درستی کار میکند یا دچار التهاب و آسیب شده است. در این مقاله به زبان ساده و جامع، همه چیز را دربارهی آزمایش لیپاز از نحوه انجام تا تفسیر نتایج و تفاوت آن با آزمایش آمیلاز بررسی میکنیم.
آزمایش لیپاز Lipase چیست؟
آزمایش لیپاز Lipase برای اندازهگیری سطح آنزیم لیپاز در خون انجام میشود. لیپاز آنزیمی است که توسط پانکراس ساخته میشود و وظیفه آن تجزیه چربیهای موجود در غذا به اسیدهای چرب و گلیسرول است تا بدن بتواند آنها را جذب کند.
وقتی پانکراس دچار التهاب یا آسیب میشود، مقدار زیادی از این آنزیم به خون وارد میگردد. بنابراین سطح لیپاز در خون افزایش مییابد. این افزایش میتواند نشانهی بیماریهایی مانند پانکراتیت حاد یا مزمن باشد. پزشکان از این آزمایش برای تشخیص دقیقتر این مشکلات استفاده میکنند.
برای دریافت نوبت و مشاوره از آزمایشگاه جهان کودک بر روی دکمههای زیر کلیک کنید. این مرکز با دستگاه های مدرن و تکنولوژی پیشرفته آماده انجام کلیه تست های بالینی و آسیب شناسی می باشد و آزمایشات توسط تکنسین های با تجربه و با دستگاههای تمام اتوماتیک انجام میشود که در آن خطای انسانی به حداقل میرسد.
آزمایش آمیلاز چه کاربردی دارد؟
آزمایش آمیلاز برای اندازهگیری آنزیم آمیلاز در خون انجام میشود. این آنزیم هم توسط پانکراس و هم غدد بزاقی تولید میشود و در هضم کربوهیدراتها نقش دارد. کاربرد آزمایش آمیلاز بیشتر در تشخیص التهاب پانکراس، انسداد مجرای گوارشی و برخی بیماریهای شکمی است.
با این حال، چون آمیلاز علاوه بر پانکراس در بزاق نیز تولید میشود، ممکن است در برخی شرایط دقت کافی برای تشخیص مشکلات لوزالمعده نداشته باشد. به همین دلیل آزمایش لیپاز Lipase در سالهای اخیر بهعنوان روش دقیقتر و حساستر برای بررسی وضعیت پانکراس توصیه میشود.
بیشتر بخوانید: آزمایش لوپوس
چرا انجام آزمایش لیپاز اهمیت دارد؟
آزمایش لیپاز اهمیت زیادی دارد زیرا افزایش این آنزیم در خون، یکی از اولین نشانههای التهاب یا آسیب پانکراس است. از طرف دیگر، لیپاز نسبت به آمیلاز دیرتر کاهش پیدا میکند، بنابراین حتی اگر بیمار دیرتر به پزشک مراجعه کند، همچنان امکان تشخیص وجود دارد.
همچنین این آزمایش میتواند در مواردی مانند بررسی دردهای شکمی شدید، تهوع مداوم، استفراغ، یا کاهش وزن بدون علت مشخص به تشخیص کمک کند. پزشک از این آزمایش برای کنترل روند درمان و بررسی بهبود وضعیت پانکراس نیز استفاده میکند.
آزمایش لیپاز چگونه انجام میشود؟
آزمایش لیپاز بهصورت خونگیری از بازو انجام میشود. در آزمایشگاه، سرم خون از سایر اجزای خون جدا میشود و سپس میزان فعالیت آنزیم لیپاز در آن اندازهگیری میگردد.
این آزمایش سریع و بدون درد است و فقط چند دقیقه طول میکشد. در برخی موارد خاص، پزشک ممکن است لیپاز را در مایعات دیگر مانند ادرار نیز بررسی کند، اما معمولترین روش همان نمونه خون است. نتایج طی چند ساعت تا یک روز آماده میشود.
مقادیر نرمال آنزیم لیپاز چقدر است؟
مقدار طبیعی لیپاز بسته به آزمایشگاه و روش اندازهگیری ممکن است کمی تفاوت داشته باشد، اما در محدودهی زیر قرار دارد:
| محدوده نرمال لیپاز | واحد اندازهگیری (U/L) |
|---|---|
| ۰ تا ۱۶۰ | معمول در اغلب آزمایشگاهها |
| ۱۰ تا ۸۰ | در برخی مراکز درمانی |
| ۷ تا ۵۹ | در برخی سیستمهای سنجش جدید |
اگر سطح لیپاز بیش از سه برابر مقدار بالای طبیعی باشد، احتمال پانکراتیت حاد وجود دارد. مقدار دقیق را باید با توجه به بازهی مرجع آزمایشگاه بررسی کرد.
بیشتر بدانید: آزمایش دیدایمر
چه عواملی باعث افزایش سطح لیپاز در خون میشوند؟
افزایش سطح لیپاز نشانهی وجود مشکل در پانکراس است، اما عوامل دیگری هم میتوانند باعث بالا رفتن آن شوند. دلایل افزایش لیپاز:
- پانکراتیت حاد: التهاب ناگهانی پانکراس باعث آزاد شدن مقدار زیادی لیپاز در خون میشود.
- انسداد مجرای پانکراس: اگر مسیر خروج آنزیمها به روده مسدود شود، لیپاز به خون نشت میکند.
- تومور یا کیست پانکراس: وجود توده یا کیست در پانکراس ممکن است تولید و ترشح لیپاز را افزایش دهد.
- بیماریهای گوارشی: بیماریهایی مانند زخم معده، انسداد روده یا التهاب روده نیز ممکن است سطح لیپاز را بالا ببرند.
- نارسایی کلیه: وقتی کلیهها قادر به دفع مواد زاید نباشند، لیپاز در خون تجمع پیدا میکند.
- داروها: بعضی داروها میتوانند پانکراس را تحریک کرده و باعث افزایش موقت لیپاز شوند.
پایین بودن سطح لیپاز نشانه چیست؟
پایین بودن سطح لیپاز بهندرت اتفاق میافتد، اما اگر چنین حالتی مشاهده شود ممکن است نشاندهندهی مشکلات زیر باشد:
- آسیب یا تحلیل پانکراس در مراحل پیشرفتهی بیماریهای مزمن
- اختلال در تولید آنزیمها به دلایل ژنتیکی
- کمکاری شدید پانکراس که باعث کاهش ترشح آنزیمها میشود
- خطای آزمایشگاهی یا نمونهگیری نادرست
پایین بودن لیپاز باید همراه با دیگر آزمایشها بررسی شود تا علت اصلی مشخص گردد.
برای آزمایش لیپاز باید چه آمادگیهایی داشت؟
برای اینکه نتیجه آزمایش لیپاز دقیقتر باشد، لازم است چند نکته ساده را رعایت کنید. پیش از هر چیز، بهتر است بین ۸ تا ۱۲ ساعت پیش از آزمایش چیزی نخورید تا معده و سیستم گوارش در حالت طبیعی قرار گیرد. خوردن غذا بهویژه وعدههای چرب میتواند سطح لیپاز را بهصورت موقت افزایش دهد و باعث خطا در نتیجه شود. برای دانستن نکات ناشتایی صحیح بهتر است مقاله ناشتا بودن قبل از آزمایشها را مطالعه نمایید.
شب قبل از آزمایش از مصرف غذاهای سنگین، چرب و سرخکردنی پرهیز کنید، زیرا این خوراکیها فعالیت پانکراس را تغییر میدهند. اگر دارویی مصرف میکنید، حتما پیش از انجام آزمایش با پزشک مشورت کنید تا در صورت نیاز مصرف آن موقتا متوقف شود.
همچنین نباید پیش از آزمایش الکل بنوشید، چون الکل میتواند عملکرد پانکراس را تحریک کرده و باعث بالا رفتن لیپاز شود. در نهایت، داشتن استراحت و خواب کافی پیش از آزمایش بسیار مهم است، زیرا خستگی و استرس میتوانند بر عملکرد بدن تاثیر بگذارند. رعایت این موارد باعث میشود نتیجه آزمایش دقیقتر و قابل اعتمادتر باشد.
نتایج آزمایش لیپاز چگونه تفسیر میشوند؟
تفسیر نتیجه آزمایش به میزان تغییر سطح لیپاز و علائم بیمار بستگی دارد:
- طبیعی بودن سطح لیپاز: عملکرد پانکراس مناسب است.
- افزایش جزئی: ممکن است التهاب خفیف یا اختلال گوارشی وجود داشته باشد.
- افزایش سه برابری یا بیشتر: نشانهی پانکراتیت حاد است.
- افزایش شدید: ممکن است آسیب جدی به پانکراس یا انسداد مجرا وجود داشته باشد.
- کاهش قابل توجه: احتمال آسیب مزمن یا کاهش تولید آنزیمها مطرح است.
در هر حالت، تفسیر نهایی باید توسط پزشک انجام شود.
چه زمانی پزشک آزمایش لیپاز را تجویز میکند؟
پزشک در شرایط زیر ممکن است آزمایش لیپاز را درخواست کند:
- وجود درد شدید در قسمت بالای شکم یا پشت
- تهوع و استفراغ مداوم
- تب و بیحالی همراه با درد شکم
- سابقهی سنگ صفرا یا مصرف الکل زیاد
- پیگیری روند درمان پانکراس
- بررسی عود بیماریهای پانکراس
این آزمایش همراه با بررسیهای دیگر مثل سونوگرافی یا سیتیاسکن انجام میشود تا تشخیص دقیقتر باشد.
تفاوت بین آزمایش آمیلاز و لیپاز چیست؟
هر دو آزمایش برای بررسی عملکرد پانکراس انجام میشوند، اما تفاوتهایی دارند:
| ویژگی | آمیلاز | لیپاز |
|---|---|---|
| محل تولید | پانکراس و بزاق | عمدتا پانکراس |
| نوع مادهای که تجزیه میکند | کربوهیدراتها | چربیها |
| ماندگاری در خون | کوتاهتر | طولانیتر |
| دقت در تشخیص پانکراتیت | کمتر | بیشتر |
| تاثیر دارو و بیماریها | بیشتر | کمتر |
به همین دلیل، در بیشتر موارد امروزه آزمایش لیپاز بهعنوان گزینهی دقیقتر برای بررسی سلامت پانکراس استفاده میشود.
نقش آنزیم لیپاز در بدن چیست؟
لیپاز آنزیمی حیاتی است که به بدن کمک میکند چربیهای موجود در غذا را به مولکولهای کوچکتر قابل جذب تبدیل کند. این آنزیم در پانکراس تولید شده و پس از ورود به روده کوچک، چربیها را به اسید چرب و گلیسرول تجزیه میکند. بدون لیپاز، بدن نمیتواند انرژی حاصل از چربیها را بهدرستی دریافت کند.
آزمایش لیپاز Lipase در تشخیص پانکراتیت چه کمکی میکند؟
در زمان التهاب پانکراس، دیوارهی سلولها آسیب میبیند و مقدار زیادی لیپاز وارد جریان خون میشود. افزایش این آنزیم میتواند به پزشک کمک کند تا وجود پانکراتیت را تشخیص دهد. اگر سطح لیپاز بیش از سه برابر حد طبیعی باشد، پانکراتیت حاد در نظر گرفته میشود.
آیا رژیم غذایی بر سطح لیپاز Lipase تاثیر دارد؟
بله. مصرف چربی زیاد یا غذاهای سرخکردنی پیش از آزمایش میتواند باعث افزایش موقت لیپاز شود. به همین دلیل توصیه میشود شب قبل از آزمایش از خوردن غذاهای سنگین پرهیز کنید. در افرادی که مشکلات پانکراس دارند، رعایت رژیم کمچرب به کاهش فشار روی پانکراس کمک میکند.
آیا مصرف داروها میتواند نتایج آزمایش لیپاز Lipase را تغییر دهد؟
برخی داروها ممکن است باعث افزایش یا کاهش سطح لیپاز Lipase شوند. داروهایی مانند مسکنهای قوی، داروهای ضدالتهاب و برخی آنتیبیوتیکها میتوانند نتیجه آزمایش را تغییر دهند. حتما قبل از انجام آزمایش، لیست داروهای مصرفی خود را به پزشک اطلاع دهید.
نتایج غیرطبیعی آزمایش لیپاز چه پیامدهایی دارند؟
نتایج غیرطبیعی ممکن است نشاندهندهی التهاب پانکراس، انسداد مجرای گوارشی، آسیب به پانکراس یا بیماریهای دیگر باشد. اگر نتیجه غیرطبیعی باشد، پزشک ممکن است آزمایشهای تکمیلی مانند سونوگرافی یا سیتیاسکن را تجویز کند تا علت دقیق مشخص شود.
در چه شرایطی نیاز به تکرار آزمایش لیپاز وجود دارد؟
اگر نتیجه آزمایش مشکوک یا نامشخص باشد، یا علائم بیمار ادامه پیدا کند، ممکن است پزشک آزمایش را تکرار کند. همچنین در روند درمان پانکراتیت، برای بررسی کاهش التهاب نیز ممکن است آزمایش لیپاز چند بار انجام شود.
آیا آزمایش لیپاز فقط برای بررسی عملکرد پانکراس است؟
خیر. اگرچه هدف اصلی این آزمایش بررسی سلامت پانکراس است، اما تغییر سطح لیپاز میتواند در بیماریهای دیگر دستگاه گوارش یا کلیه نیز مشاهده شود. به همین دلیل نتیجهی آزمایش باید در کنار سایر علائم بررسی شود.
بیشتر بخوانید: آزمایش لنفوسیت
هزینه و زمان آماده شدن نتیجه آزمایش لیپاز چقدر است؟
هزینهی آزمایش لیپاز زیاد نیست و در بیشتر آزمایشگاهها جزء آزمایشهای معمول به شمار میآید. زمان آماده شدن نتیجه بسته به مرکز درمانی بین چند ساعت تا یک روز متغیر است.
چه تفاوتی میان آزمایش لیپاز سرم و لیپاز ادرار وجود دارد؟
لیپاز سرم، سطح آنزیم را در خون اندازهگیری میکند و دقیقتر است. لیپاز ادرار گاهی در شرایط خاص یا برای بررسیهای تکمیلی انجام میشود، اما کاربرد بالینی آن کمتر است.
نتیجهگیری
آزمایش لیپاز یکی از سادهترین و دقیقترین روشها برای تشخیص مشکلات پانکراس است. بالا یا پایین بودن سطح این آنزیم میتواند نشاندهنده التهاب، انسداد یا اختلال عملکرد پانکراس باشد. رعایت آمادگیهای لازم پیش از آزمایش، اطلاع دادن داروهای مصرفی به پزشک و تفسیر نتیجه توسط متخصص، از مهمترین نکات برای دریافت نتیجه دقیق و قابل اعتماد است.
سوالات متداول
خیر. افزایش لیپاز میتواند به دلایل دیگر مانند نارسایی کلیه یا التهاب روده هم باشد.
بله، بهتر است ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشید تا نتیجه دقیقتر شود.
بله، بعضی داروها باعث افزایش یا کاهش سطح لیپاز میشوند.
خیر، محدوده نرمال ممکن است بسته به دستگاه و روش سنجش متفاوت باشد.
بله، اگر سطح لیپاز مدت طولانی بالا بماند، ممکن است نشاندهنده بیماری مزمن پانکراس باشد و باید بررسی شود.
